੧.    ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੈਕੂਲਰ ਜਨਤਕ ਪਸਾਰ ਦੀ ਘਾੜਤ (੧੯੪੭-੭੮)
ਸੰਵਿਧਾਨ ਘਾੜਨੀ ਸਭਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ
ਸਿੱਖ ਹੋਮਲੈਂਡ
ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਮਤਾ
ਐਮਰਜੈਂਸੀ
ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਹਿੰਸਾ
੨.    ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਬਨਾਮ ਕਾਲ਼ ਅਤੇ ਬੋਲੀ
ਬਿਰਤਾਂਤਿਕ ਤੋਂ ਸਰੀਰਿਕ ਹਿੰਸਾ
ਭਜਨ ਲਾਲ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣੇ ਦੀ ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਹਿੰਸਾ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਹਿੰਸਾ
ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ‘ਤੇ ਧੱਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ
੩.    ਧਰਮ, ਲੋਕਤੰਤਰ, ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਲਾਮਬੰਦੀ
ਕਪੂਰੀ ਦਾ ਮੋਰਚਾ
ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ
ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲ਼ੇ
੪.    ਲੋਕਤੰਤਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ: ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼
ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ
ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ
ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ
੫.    ੧੯੮੪: ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀ ਹਮਲਾ
ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ
ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦਾ ਦੌਰ (ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਵੁੱਡਰੋਜ਼)

1.   ਕੌਮ, ਕੌਮਵਾਦ, ਅਤੇ ਕੌਮੀ-ਰਾਜ
2.   ਸਿੱਖ: ਪੰਥ ਕਿ ਕੌਮ?
3.   ਧਰਮ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦਾ ਸੁਆਲ
4.   ਸਿੱਖ, ਪੰਜਾਬ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ
5.   ਬਸਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਣੀ
6.   ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ: ਹਿੰਦੂਤਵ ਅਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਹਿੰਸਾ
7.   ਮਨੁੱਖੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦਾ ਸੁਆਲ
8.   ਰਾਜ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ: ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਸੁਆਲ
9.   ਗੁਰਮਤਿ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਸੱਤਾ
10.  ਧਰਤੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਅਤੇ ਧਰਮ
11.   ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ
12.  ਸੰਸਾਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਨੇਸ਼ਨ-ਸਟੇਟ ਦਾ ਸੁਆਲ
13.  ਸਮਾਜਵਾਦ, ਪੂੰਜੀਵਾਦ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ

ਪ੍ਰੋ. ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ ਦੀ ਸਹਿਜੇ ਰਚਿਓ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਮਹਿਬੂਬ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਮਲ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 

ਹਥਲਾ ਕੋਰਸ ਸਹਿਜੇ ਰਚਿਓ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਅਕਾਲ ਫ਼ਤਹ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਅਕਾਲ ਫ਼ਤਹ ਸਹਿਜੇ ਰਚਿਓ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾਨਾ ਪਸਾਰ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਮੁੱਖ ਸੰਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਜਿਉਂ ਕਰ ਸੂਰਜ ਨਿਕਲਿਆ ਵਿੱਚ ਮਹਿਬੂਬ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਸਿਰਜੇ ਸੰਕਲਪ ਅਕਾਲ ਫ਼ਤਹ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਪਸਾਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਮਹਿਬੂਬ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਕਾਲ ਫ਼ਤਹ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਭਰਦਾ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਸਹਿਜੇ ਰਚਿਓ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਉਂਤ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਅਜਿਹਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਮਹਿਬੂਬ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਤ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾਨਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਕਾਇਆਕਲ਼ਪ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਾਇਆਕਲ਼ਪ ਇੱਕੋ ਵੇਲ਼ੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਨਵੇਲਾਪਣ ਸੀ। ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਮੂਦਾਰ ਹੋਈ ਇਸ ਊਰਜਾ-ਭਰਪੂਰ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਅਦੁੱਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਿਆ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵੇਲ਼ੇ ਬਹੁਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਸ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੋਂ ਉੱਕ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਕਾਲ ਫ਼ਤਹ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਇਸ ਕੋਰਸ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗੇ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾਨਾ ਅਮਲ ਇਕੱਠੇ ਕਿਵੇਂ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਲਈ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾਨਾ ਸਮਝ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ ਉੱਤੇ ਪਕੜ ਕਿਵੇਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। 
੧੩ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਇਹ ਕੋਰਸ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਿਤ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਨ ਸਮੱਗਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ।

ਕਵਿਤਾ ਆਪੇ ਅੰਦਰਲੀ ਸੰਗੀਤਾਮਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਛੰਦ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹਨ। ਇਸ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਛੰਦ-ਪ੍ਰਬੰਧ ’ਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਿੰਗਲ਼ ਅਤੇ ਅਰੂਜ਼ ਵੀ ਸਿਖਾਏ ਜਾਣਗੇ।ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਛੰਦ-ਪ੍ਰਬੰਧ ’ਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲਾ ਸੁਆਲ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ’ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿਣਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ੇ ਆਦਿਕ ਦੀ ਚੋਣ ਕਵੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਕਵੀਆਂ ਸਿਰ ਵਿਸ਼ੇ ਮੜ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਖ਼ਬਰਾਂ, ਸਿਆਸੀ ਬਿਆਨਾਂ, ਫ਼ਲਸਫ਼ਾਨਾ ਟਿੱਪਣੀਆਂ, ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਨਸੀਹਤਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹਸਤੀ ਦੇ ਖਿੜਨ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਭਾਅ ਬਾਰੇ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। 
ਕੋਰਸ 13 ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹਰ ਜਮਾਤ 3 ਘੰਟੇ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਹਰ ਜਮਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦੌਰਾਨ ਕਵੀਆਂ ਤੋਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਵਾਈਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਰਾਇ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। 

ਪ੍ਰੋ. ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ ਦੀ ਸਹਿਜੇ ਰਚਿਓ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਮਹਿਬੂਬ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਮਲ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 

ਸਿੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਸਾਰ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਨਿੱਜੀ ਚੋਣ ਦਾ ਸੁਆਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਧਰਮ, ਸਾਹਿਤ, ਇਤਿਹਾਸ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਜਾਂ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਆਦਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹਰ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਸਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਢਾਲ਼ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਾਸਾ ਵੱਟ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਸਥਾਪਿਤ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾਨਾ ਲੀਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਬਣਾਉਣਾ ਹੀ ਹੱਲ ਹੈ। ਮਹਿਬੂਬ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਹਿਜੇ ਰਚਿਓ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟੀਚਾ ਬੜੇ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੀਨ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।  ਮਹਿਬੂਬ ਸਾਹਿਬ ਪੱਛਮੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਆਪਣਾ ਨਿਆਰਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾਨਾ ਪਸਾਰ ਸਿਰਜਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਸਫਲਤਾ ਪਿੱਛੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਵੀ ਹੋਣ ਦੀ ਵੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ।
ਹੱਥਲਾ ਕੋਰਸ ਸਹਿਜੇ ਰਚਿਓ ਖ਼ਾਲਸਾ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾ ਕੋਰਸ ਹੈ; ਸਹਿਜੇ ਰਚਿਓ ਖ਼ਾਲਸਾ ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬਹੁਪਸਾਰੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਕੋਰਸ ਰਾਹੀਂ ਸਹਿਜੇ ਰਚਿਓ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੌਰਾਨ ਹਿੰਦੂ ਬੋਧੀ, ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਪੱਛਮੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਕਾਂਤ, ਹੇਗਲ, ਮਾਰਕਸ, ਅਤੇ ਨੀਤਸ਼ੇ ਆਦਿ ਜਿਹੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਉਹ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਬੂਬ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਇਆ। ਪਰ ਹਾਇਡਿਗਰ, ਦੈਰੀਦਾ, ਅਤੇ ਫੂਕੋਅ ਜਿਹੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਹੇਡਨ ਵ੍ਹਾਈਟ ਤੇ ਕੀਥ ਜੈਂਕਿਨਜ਼ ਜਿਹੇ ਇਤਿਹਾਸ-ਚਿੰਤਕ, ਜਿਹੜੇ ਸਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਡੇ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਵਡੇਰੇ ਪਸਾਰ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਵੀ ਵਿਚਾਰੇ ਜਾਣਗੇ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੋਰਸ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨਾਲ਼ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਰਚਾਉਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸਹਿਜੇ ਰਚਿਓ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਲਿਖਤ ਹੋਵੇਗੀ।
੧੩ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਇਹ ਕੋਰਸ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਿਤ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਨ ਸਮੱਗਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ।

The Sikhs in the eighteenth-century went through multiple cycles of violence. They were against a force of law that felt religiously obligated in dehumanizing the other. Since the Sikhs were the most distinguishable and the most defiant other, the Mughal establishment imposed a virtual ban on identifying as a Sikh. Despite the brutal violence that often advanced into genocides, the Sikhs managed to keep their integrity and identity intact and continue the struggle to establish their sovereignty.  The Sikhs were successful as they established their rule during the eighteenth-century and they failed and lost their sovereignty by mid nineteenth-century. The roots of both the success and failure of the Sikhs can be located in the eighteenth-century history. Focusing on primary textual and historical sources, this course will analyze the role the historical consciousness and the historiographical approaches of the previous historians in constructions of the Sikh past. During the course, we’ll read through primary sources to develop a fresh account of the historical events. Simultaneously, we shall explore what do those events signify. Why did the Sikhs prefer to identify as Sikhs while death or Islam were the only options? What makes adherents of one religion prefer death over converting to another religion? In this context, how do we make sense of the idea of religion and the role it plays in emergence of cultural formation? How do discursive formations influence the process of history-making? How do we understand the conflicts between religious and discursive formations?

This course will be an interdisciplinary attempt to explore above question with reference to history, study of religion, philosophy, psychoanalysis, and literature. The course will offer a parallel analysis of theoretical and methodological commitments of a modern historian and the poetics of Sikh historiography we have traced in a variety of literary and historical works.

The course will be taught in English.

*Image Coutesy: Central Sikh Museum, Amritsar

ਅੱਜ ਹਿੰਦੂ ਸਨਾਤਨਵਾਦ ਭਖਵਾਂ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵੇਦਿਕ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਰੰਭ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਸਮਝ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜ, ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ, ਥੀਓਸੋਫ਼ੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਦੇਵ ਸਮਾਜ, ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਸਭਾ, ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਸਭਾ, ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪੁਖਤਾ ਸਮਝ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਸਤੀਵਾਦ, ਮਸੀਹੀਅਤ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਹੋਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਗਰਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮਸੇਵਕ ਸੰਘ ਅਤੇ ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਸਨਾਤਨਵਾਦ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਚਾਲਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਸਨਾਤਨਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਅਮਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਪਸਾਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

ਹਥਲੇ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਨਵਾਦ ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਇਸ ਦੇ ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਆਰੰਭੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਕੋਰਸ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਲਹਿਰ ਦੇ ਉਭਾਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ, ਧਰਮ, ਬਸਤੀਵਾਦ, ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ, ਅਤੇ ਮਸੀਹੀਅਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨਾਲ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੋਰਸ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜ, ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ, ਥੀਓਸੋਫ਼ੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਦੇਵ ਸਮਾਜ, ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਸਭਾ, ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਸਭਾ, ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਇਹਨਾਂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਿਤ ਮੂਲ ਲਿਖਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਕੋਰਸ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪੜ੍ਹਨ-ਸਮੱਗਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਵੇਗੀ।

The emergence of the Sikh diaspora during the early twentieth-century was primarily a result of the displacement within the homeland after the British colonized Punjab in 1849. The traumas of colonization were paramount in emergence of the predominantly Sikh Ghadar movement in the newly emerging Sikh diaspora on the Pacific coast. Many of the Ghadarites returned home to organize a revolution against the British colonizers. The psychic displacement, however, was a place of no return.

Since its inception during the late nineteenth-century, the Sikh diaspora has been through many phases. The Sikh diaspora have explored a variety of ways to subsist through abject recurrences of their past traumas. Until 1984, the traumas continued to vindicate the hegemony of the host countries by making the majority of the Sikh communities to yield to cultural maneuvers of the ruling majority. The 1984 Indian army attacks on Sri Darbar Sahib, Amritsar and several other Sikh gurdwaras shattered the trauma-ridden Sikh memories.

The current course will explore the themes surrounding the Sikh experiences with cultural hegemony and religious praxis. The discursive categories we know as religion and culture generally come in conflict with the lived experiences of the newer generations of the Sikhs who have been born and raised in the diaspora. The course will engage in discussion about what religion and culture mean for the younger generations in the diaspora. What is their connection with Punjab, Punjabi, and Punjabiness? What does the idea of homeland mean for the diaspora Sikhs? The course will explore these questions and related themes such as culture, imperialism, diaspora, displacement, hegemony, and the return of religion etc.

ਝਨਾਂ ਦੀ ਰਾਤ ਆਧੁਨਕਿਵਾਦੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਸੌੜੇ ਦਾਇਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੀਆਂ ਪਰਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ਼ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਵਿ-ਉਡਾਣਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਆਪੇ, ਸੰਜੋਗ-ਵਿਜੋਗ, ਨੇਂਹਵਾਦ, ਹਿੰਸਾ, ਅਤੇ ਸਦਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਅਹਿਸਾਸ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਯੌਰਪ ਦੇ ਕੌਂਟੀਨੈਂਟਲ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਪਸਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਕੌਂਟੀਨੈਂਟਲ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਸਾਂਝ ਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਪੱਛਮੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਹਿੰਦੂ, ਬੋਧੀ, ਇਸਲਾਮੀ, ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵੀ ਚਿੰਤਨ-ਮੰਥਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨਗੇ।
ਇਹ ਕੋਰਸ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲ਼ੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਕੋਰਸ ੧੩ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ੩ ਘੰਟੇ ਦੀ ਇੱਕ ਜਮਾਤ ਹੋਵੇਗੀ।

This course explores the conceptual foundations of both religion and culture. Do religions emerge out of cultures, or, do they influence and shape cultural conventions? The course will begin with an analysis of the universalism associated with the conceptual formations of both religion and culture. After developing a perspective on the conceptual formations, the course will largely elaborate upon the Sikh experience with both religion and culture before and after the advent of modernity in Punjab.

• Origin and development of religion and culture as conceptual formations
• Locating religion and culture outside their conceptual foundations in the West
• Mapping out the Hindu, Muslim, and Sikh origins of Punjabi cultural conventions
• Colonialism, politics, and the emergence of the nationalist identities
• Secular narratives and ethnic foundations of identity
• Displacement, diaspora, and the desire to discover the roots
• Engaging with the lived experiences of religion and culture

The emergence of Hindutva as a political force with the rise of the Narendra Modi-led Bhartiya Janata Party to power has legitimized communal and systemic violence in a regressive manner. How is the violence connected to the idea of Hindutva? What are the discursive foundations of this violence?

Understanding Hindutva course critically examines the colonial and pre-colonial roots of Hindutva. The course investigates how the Hindu elites reimagined the pre-colonial ideas of Hindu religiosity during the colonial period. The objective is to explore the role religion and secularism played in the inception and progression of Hindutva. Although religion and secularism are Western ideas concomitant with colonial modernity, their translation in the Hindu context was not an unfiltered process. The course analyses the role of the Vedic and Vedantic discursive foundations and the cultural currency of the idea of Dharma with close readings of some key Hindu texts such as Dharma-sutras, Dharmaśāstras, and Bhagavad Gita. The course will be divided into three sections: (1) The Hindu Revivalist Movements; (2) Indian National Congress; and (3) Sangh Parivar.

Through analyses of primary historical and philosophical sources, the course explores important themes such as translation, hybridity, and the emergence of the postcolonial subject. The course examines the question of space in the context of the emergence of diverse South Asian ethnicities into a Hindu community and the idea of place in the transformation of the South Asian sub-continent into the Indian nation-state.

• What is the source of the Hindu nationalist violence: the Hindu mythology or colonial modernity? 
• How did modernity legitimize the cultural hierarchies during the Hindu revivalist movements?
• Hindu religious living and the cultural roots of nationalism
• Secularism as a space for Hindu religious nationalism
• Gandhi’s non-violence as the ground for violent extremism
  
• The Constitution of India: A fusion of Dharma and the modern laws
  
• The temple politics and history of revenge in South Asia
  
• Hindutva and the future of the South Asian sub-continent

How do we understand Sikhi in the present age? Is it a syncretic mix of Hinduism and Islam? Is it a movement within Hinduism? Can we call it a religion? If we call Sikhi a dharam, how do we understand it in contradistinction to the idea of religion in the West and that of dharma among the Hindus? The above questions have their origin in modernist and historicist theoretical approaches that have been defining the field of Sikh Studies until recent times. Introduction to Sikhi will be an interdisciplinary course offering philosophical reflections on key Sikh concepts to have a fresh look at the history and religion of the Sikhs. The course will reflect on the spiritual foundations of the social transformation that the marginalised groups in Punjab and beyond experienced as a result of the advent of Sikhi.

• Reflections on the idea of religion and the Sikh contribution to it.
• Praxis before the conceptual orientation: Understanding the Sikh difference
• Sikhi and the spiritual/religious binary
• Divinity within temporality
• Shabad, Naam, and the divine within
• Humanism and the Sikh idea of Human
• The relevance of Sikhi in the contemporary world